“Alabalık kaç ayda büyür?” sorusunun tek bir cevabı yoktur; cevap, saymaya hangi aşamadan başladığınıza, hedeflediğiniz hasat boyuna ve suyun sıcaklığına bağlıdır. Bu yazı, FAO'nun gökkuşağı alabalığı (Oncorhynchus mykiss) bilgi sayfasındaki süreleri, kafeste yapılmış bir denemenin ölçümlerini ve Karadeniz'deki Türk somonu döngüsünü bir araya getirir.
Alabalık yumurtadan hasada hangi aşamalardan geçer?
| Aşama | Süre ya da boy | Not |
|---|---|---|
| Yumurtadan çıkış | Yaklaşık 370 °C·gün: 14,4 °C'de 21 gün, 3,9 °C'de 100 gün | Süre su sıcaklığına bağlıdır |
| Besin keseli larva | Besin kesesi 2–4 hafta yeter; yüzmeye başlama çıkıştan 10–14 gün sonra | Yemlenmeye başlayınca 2–3 hafta boyunca günde vücut ağırlığının %10'u kadar yem verilir |
| Yavru | 8–10 cm boyda (kilogramda yaklaşık 250 balık) büyütme ünitelerine alınır | Balık başına yaklaşık 4 g |
| Pazar boyu | 30–40 cm, genellikle 9 ay içinde | Bazı balıklar 20 aydan uzun süre büyütülür |
| Porsiyonluk | 280–400 g, 12–18 ayda hasat | – |
| Büyük boy | 70 g'lık yavru 18 aydan kısa sürede 3 kg'a ulaşabilir | Deniz kafeslerinde büyüme daha hızlıdır |
FAO'ya göre stok, üretimin ilk yılında genellikle dört kez boylanır: 2–5 g, 10–20 g, 50–60 g ve 100 g üzerinde. Aynı kafesteki balıklar farklı hızda büyüdüğü için boylama, hasat tahmininin de bir parçasıdır; neden ve ne zaman yapıldığını balık boylama yazısında anlattık.
Su sıcaklığı büyüme süresini nasıl değiştirir?
FAO'ya göre gökkuşağı alabalığı 0–27 °C'ye dayanabilir, ama üreme ve büyüme daha dar bir aralıkta (9–14 °C) gerçekleşir; yetiştiricilik için optimum su sıcaklığı 21 °C'nin altıdır. Balık soğukkanlı bir hayvan olduğu için büyüme hızı suyun sıcaklığını izler: aynı balık, aynı yemle, soğuk ayda ılık aydakinden çok daha az büyür.
Bosna-Hersek'te ağ kafeslerde yapılan bir deneme (Savić ve Pavličević, 2024) bunu sayılarla gösterir. Ortalama 95 g'lık alabalıklar aynı altı kafeste, altı farklı ticari yemle, iki ayrı dönemde büyütüldü:
| Dönem | Ortalama su sıcaklığı | Süre | Başlangıç → bitiş ağırlığı | SGR (%/gün) |
|---|---|---|---|---|
| Ekim–ocak | 7,76 °C (4,1–12,5 °C) | 97 gün | 94–98 g → 125–132 g | 0,27–0,34 |
| Nisan–temmuz | 12,95 °C (7,5–26,9 °C) | 90 gün | 94–99 g → 161–196 g | 0,60–0,79 |
Ilık dönemde günlük büyüme hızı (SGR) her kafeste soğuk döneme göre 1,9 ile 2,6 katına çıktı. Araştırmacılara göre ılık dönemde de büyüme potansiyelin altında kaldı, çünkü sıcaklık 26,9 °C'ye kadar çıktı ve sert dalgalandı; soğuk dönemde ise SGR ve TGC ile yapılan tahminler gözlenen büyümeyle uyuşmadı.
Kendi kafesiniz için büyüme süresi nasıl hesaplanır?
Sıcaklığı hesaba katan ölçü termal büyüme katsayısıdır (TGC). Kafesinizin son dönemlerdeki TGC'sini biliyorsanız hedef ağırlığa ulaşmak için gereken sıcaklık toplamını ve bunun kaç gün süreceğini bulabilirsiniz. TGC'nin nasıl hesaplandığını spesifik büyüme oranı (SGR) yazısında anlattık. Kafes denemesinin yazarları da SGR'nin geçmiş büyümeyi incelemek için kullanılabileceğini, ileriye dönük tahmin için TGC'nin daha gerçekçi olduğunu belirtir.
Gereken sıcaklık toplamı (°C·gün) = 1.000 × (∛W₂ − ∛W₁) ÷ TGC
- W₁ ve W₂: başlangıç ve hedef ortalama ağırlık (g).
- Gün sayısı ≈ gereken sıcaklık toplamı ÷ beklenen ortalama su sıcaklığı (°C).
Örnek: 5 g'dan 300 g'a kaç gün?
- ∛300 = 6,694 ve ∛5 = 1,710; fark 4,984.
- TGC 1,0 alınırsa gereken sıcaklık toplamı 1.000 × 4,984 ÷ 1,0 = 4.984 °C·gün olur: 10 °C'de yaklaşık 498 gün, 12 °C'de 415 gün, 14 °C'de 356 gün.
- TGC 1,5 alınırsa 3.323 °C·gün gerekir: 10 °C'de yaklaşık 332 gün, 12 °C'de 277 gün, 14 °C'de 237 gün.
Aynı hedef için süre, su sıcaklığına ve kafesin TGC'sine göre yaklaşık 8 ay ile 16 ay arasında değişiyor. TGC değerleri örnektir: Savić ve Pavličević'in kafes denemesinde bu ölçekte soğuk dönemde 0,56–0,70, ılık dönemde 0,77–1,06 bulundu (makale katsayıyı 100 ile çarptığı için 0,056–0,106 olarak verir); yazarların aktardığı, daha sabit ve serin suda (ortalama 8 °C) yapılmış bir çalışmada ise 1,19–1,69.
Alabalık hangi boyda hasat edilir?
Hasat boyu pazara göre değişir. FAO'ya göre alabalık ABD'de 450–600 g'da, Avrupa'da 1–2 kg'da, Kanada, Şili, Norveç, İsveç ve Finlandiya'da ise deniz kafeslerinden 3–5 kg'da hasat edilir. Türkiye'de alabalık hem iç sularda hem denizde yetiştirilir; denizdeki büyük boy alabalık ihracatta “Türk somonu” adıyla satılır. İki üretimin miktarlarını Türkiye'de su ürünleri yetiştiriciliği verileri yazısında bulabilirsiniz.
Türk somonu kaç ayda büyür?
Türk somonu, karada yetiştirilen gökkuşağı alabalığının son büyüme dönemi için Karadeniz'deki kafeslere alınmasıyla elde edilir. Eurofish'in 2022 tarihli yazısına göre balıklar 500–800 g'dayken kasımda kafese konur, yaklaşık altı ay denizde kalır ve mayıs–haziran aylarında 2,5–5 kg'da hasat edilir. Yazıya göre balıklar denizde çok hızlı büyür; tatlı sudaki ilk dönemin ne kadar sürdüğü ise yazıda belirtilmez. FAO da deniz kafeslerine aktarılan alabalığın daha hızlı büyüyüp daha büyük pazar boyuna ulaştığını yazar.
Büyümeyi neler yavaşlatır?
- Soğuk ya da dalgalı su: Kafes denemesinde en düşük büyüme soğuk dönemde ölçüldü; ılık dönemde de sıcaklığın sert dalgalanması büyümeyi potansiyelin altında tuttu.
- Oksijen: FAO'nun yer seçimi ölçütlerine göre alabalık yetiştiriciliğinde çözünmüş oksijen doygunluğa yakın olmalıdır.
- Yem: Aynı denemede protein ve yağ oranı en yüksek yemlerle beslenen kafesler, aynı sıcaklıkta en hızlı büyüdü. Günlük miktarın sıcaklığa ve gramaja göre nasıl ayarlandığını alabalık yemleme tablosu yazısında anlattık.
- Ölüm ve sayım hataları: Hesaplanan büyüme ancak adet ve ortalama ağırlık doğru tutulduğunda gerçeği yansıtır; ölüm kaydı ve düzenli tartım bu yüzden süre tahmininin parçasıdır.
Çiftlik yönetim panelimiz Akuantis Çiftlik, her kafesin gramajını ve biyomasını günün yeminden ve FCR bandından her gün günceller; büyümenin hangi hızda ilerlediği böylece gün gün görünür. Kayıtlarınızdan hasat tarihi planı çıkarmak isterseniz Akuantis hasat planlaması danışmanlığı da verir.
