Günlük yemleme oranı, bir kafese bir günde verilen yem miktarının o kafesteki balıkların toplam canlı ağırlığına yüzde olarak oranıdır ve "vücut ağırlığının yüzdesi/gün" diye ifade edilir. Oran %1,5 ise 1.000 kg balığa günde 15 kg yem verilir. FAO'nun yetiştiricilik eğitim kılavuzu bu oranı günlük yemleme oranı (daily feeding rate) olarak adlandırır ve günlük yemi biyomas ile oranın çarpımı olarak hesaplar.
Günlük yem miktarı nasıl hesaplanır?
Günlük yem (kg) = biyomas (kg) × yemleme oranı (%) ÷ 100
- Biyomas: adet × ortalama gramaj (g) ÷ 1000. Ayrıntı için biyomas nasıl hesaplanır yazısına bakın.
- Yemleme oranı: kullandığınız yemin tablosundan, balığın gramajına ve su sıcaklığına göre okunan yüzde.
Biyomas her gün değiştiği için günlük yem de her gün yeniden hesaplanmalıdır. FAO kılavuzu, birimdeki biyomasın 15–30 günde bir örnekleme ile kontrol edilmesini ve günlük rasyonun buna göre düzeltilmesini önerir.
Yemleme oranı su sıcaklığı ve gramajla nasıl değişir?
FAO kılavuzu iki genel kural verir: küçük balık, ağırlığına oranla büyük balıktan daha fazla yem ister; ılık suda soğuk suya göre daha fazla yem gerekir. FAO'nun küçük ölçekli alabalık yetiştiriciliği rehberindeki grafikte (5, 10, 15 ve 20 °C eğrileri) günlük oran, birkaç gramlık yavruda yaklaşık %1,5–3,5 aralığındayken 500 g'lık balıkta yaklaşık %0,5–1'e iner. Bunlar grafikten okunan yaklaşık değerlerdir.
Sıcaklığın etkisinin bir üst sınırı vardır. Aynı rehbere göre alabalığın iştahı yaklaşık 7–18 °C aralığında en iyidir; yem alımı sıcaklıkla birlikte yaklaşık 18 °C'ye kadar artar, bunun üzerinde hızla düşer ve durur. Rehber, yemden en iyi büyümenin 13–15 °C civarında elde edildiğini de belirtir: 18 °C civarında balık iştahla yese de yemi o kadar iyi değerlendirmez.
| Ölçüt | Değer | Kaynak |
|---|---|---|
| Dayanabildiği sıcaklık aralığı | 0–27 °C | FAO CASIP |
| Üreme ve büyümenin gerçekleştiği daha dar aralık | 9–14 °C | FAO CASIP |
| Yetiştiricilik için en uygun sıcaklık | 21 °C'nin altı | FAO CASIP |
| Tesis yeri seçiminde aranan sıcaklık | 12–21 °C | FAO CASIP |
| İştahın en iyi olduğu aralık | yaklaşık 7–18 °C | FAO TP 561 |
| Yemden en iyi büyüme | 13–15 °C | FAO TP 561 |
| Çözünmüş oksijen, en uygun düzey | doymaya yakın (%100) | FAO CASIP, FAO TP 561 |
| Çözünmüş oksijen, kabul edilebilir alt düzey (yumurta ve ilk yavru) | 5–6 mg/L | FAO TP 561 |
| Çözünmüş oksijen, kabul edilebilir alt düzey (daha büyük balık) | yaklaşık 4–5 mg/L | FAO TP 561 |
Oksijen ile yemleme arasında doğrudan bir bağ vardır. FAO rehberine göre balığın oksijen tüketimi yemleme sırasında ve sonrasında belirgin biçimde artar; su ısındıkça da suyun tutabildiği en yüksek oksijen miktarı düşer. Bu nedenle sıcak dönemde yemleme kararını oksijen ölçümüyle birlikte verin.
Yem üreticisinin yemleme tablosu nasıl okunur?
FAO rehberi, günlük yem miktarının normalde yem üreticisinin önerisine göre belirlenmesini, üretici önerisi yoksa genel grafiklerin kullanılmasını söyler. Tipik bir yemleme tablosunda satırlar balık ağırlığı aralıklarını, sütunlar su sıcaklığını gösterir; kesiştikleri hücre o koşulda önerilen günlük oranı verir.
- Kafesin güncel ortalama gramajını belirleyin (son tartım ya da günlük büyüme hesabı).
- Günün su sıcaklığını, mümkünse her gün aynı saatte ve aynı noktada ölçün.
- Gramajın düştüğü satır ile sıcaklığın sütununun kesiştiği hücreyi okuyun.
- Sıcaklık iki sütunun arasındaysa aradaki değeri orantıyla bulun.
- Oranı biyomasla çarparak günlük yemi, öğün sayısına bölerek öğün miktarını bulun.
- Balığın iştahını izleyin; yenmeyen yem kalıyorsa ertesi gün rasyonu düşürün.
| Ortalama gramaj | 6 °C | 10 °C | 14 °C |
|---|---|---|---|
| 20–50 g | 1,2 | 1,7 | 2,2 |
| 50–100 g | 0,9 | 1,3 | 1,7 |
| 100–200 g | 0,8 | 1,1 | 1,3 |
| 200–350 g | 0,7 | 0,9 | 1,1 |
Örnek: 150 g'lık alabalık kafesinde günlük yem (değerler örnektir)
- Kafeste 24.000 balık var, ortalama gramaj 150 g. Biyomas = 24.000 × 150 ÷ 1000 = 3.600 kg.
- Su sıcaklığı 10 °C. Örnek tabloda 100–200 g satırı ile 10 °C sütunu %1,1 verir.
- Günlük yem = 3.600 × 1,1 ÷ 100 = 39,6 kg.
- FAO rehberi büyüyen alabalık için günde 4–6 öğün verir. Dört öğünde her öğün 39,6 ÷ 4 = 9,9 kg olur.
- Su 12 °C olsaydı oran, 10 °C (%1,1) ile 14 °C (%1,3) değerlerinin ortası olan %1,2 alınırdı: 3.600 × 1,2 ÷ 100 = 43,2 kg.
- Ertesi gün gramaj güncellenir. Örnek FCR 1,1 ile ağırlık artışı 39,6 ÷ 1,1 = 36 kg, balık başına 36.000 g ÷ 24.000 = 1,5 g olur. Yeni gramaj 151,5 g, yeni biyomas 3.636 kg; aynı oranla günlük yem 40,0 kg'dır.
Bugün 39,6 kg yem dört öğüne bölünür. Biyomas büyüdükçe aynı oran her gün biraz daha fazla yem demektir.
Örnekteki FCR değeri de kaynaktaki aralığın içindedir: FAO rehberi, kuru pelet yemlerle alabalıkta FCR'nin 0,6–1,1 arasında olduğunu yazar.
Pelet boyu ve öğün sayısı nasıl seçilir?
Yem tanesi balığın ağız açıklığına uygun olmalıdır. FAO rehberine göre tane, balığın rahatça yakalayıp yutabileceği kadar küçük olmalıdır. FAO kılavuzu taneyi gereğinden ince seçmemeyi de hatırlatır: çok ince yemde besin maddeleri suya daha kolay geçer, balık yemi yakalamakta zorlanır ve kaybolan taneler suda çürür. Balık büyüdükçe bir üst pelet boyuna geçilir; geçiş gramajı için yeminizin tablosuna bakın.
Öğün sayısında genel kural, genç balığın yaşlı balıktan daha sık yemlenmesi ve su ısındıkça öğün sayısının artırılmasıdır. FAO rehberi aşamalara göre şu sıklıkları verir.
| Aşama | Öğün / gün |
|---|---|
| Yüzmeye başlamış yavru | 24–48 |
| Yavru – parmak boy | 6–8 |
| Büyüyen balık | 4–6 |
| Satış boyundaki balığın bekletilmesi | 3–4 |
Elle yemleme, balığı her gün gözlemek için de bir fırsattır: FAO rehberine göre iştah kaybı, yetersiz oksijenin ya da gelişen bir hastalığın en belirgin işaretlerindendir. Rehber, alabalık çok obur olduğu için isteğe bağlı yemliklerin porsiyon kontrol edilmezse gereksiz fazla yemlemeye yol açabileceğini de not eder.
Yemleme ne zaman azaltılmalı ya da kesilmeli?
- Su sıcaklığı uygun aralığın dışına çıktığında: FAO rehberine göre yaklaşık 7–18 °C dışında iştah azalır, çok düşük ya da çok yüksek sıcaklıkta beslenme durur. FAO kılavuzu, su soğudukça ya da optimum düzeyi aştığında yemleme sıklığının azaltılmasını önerir.
- Oksijen düşükken: FAO rehberine göre yemleme sırasında ve sonrasında oksijen tüketimi belirgin biçimde artar. İrlanda'nın deniz ürünleri kalkınma ajansı BIM'in balık refahı rehberi de yemin kesilmesinin metabolizmayı ve dolayısıyla oksijen tüketimini düşürdüğünü belirtir.
- Balık iştahsızsa: Yenmeyen yem kalıyorsa rasyonu düşürün. FAO kılavuzu her yemlemeden önce bir önceki öğünden yem kalıp kalmadığının kontrol edilmesini önerir.
- Boylama ve kalabalıklaştırma öncesinde: BIM, bu işlemlerden en az 24–48 saat önce yemin kesilmesini, kesin sürenin su sıcaklığına ve balık boyuna göre belirlenmesini önerir.
- Kesimden önce: FAO'nun alabalık bilgi sayfası kesimden önce balıkların 3 gün aç bırakılmasını önerir. BIM'e göre hasattan önce genellikle 72 saatten uzun aç bırakma önerilmez.
| Su sıcaklığı | Süre |
|---|---|
| 12–18 °C | 12–18 saat |
| 9–10 °C | 24–26 saat |
| 5–6 °C | 36–40 saat |
| 2–3 °C | 72–80 saat |
Fazla yemleme FCR'yi ve su kalitesini nasıl etkiler?
FCR, verilen yemin ağırlık artışına oranıdır. Balığın yemediği her kilogram yem payı büyütür, paydaya ise hiçbir şey eklemez. Örneğin balıklar 36 kg yem yiyip 36 kg artış sağladıysa ama kafese 40 kg yem atıldıysa, kayıttaki FCR 1,0 yerine 40 ÷ 36 = 1,11 olur.
Etkisi yalnız maliyette kalmaz. FAO kılavuzu fazla yemlemenin ekonomik olmadığını, su kalitesini bozup üretim kaybına yol açabileceğini yazar. FAO'nun alabalık bilgi sayfası da akan suyla çalışan tesislerde yenmeyen yemin ve dışkının, çiftliğin akış aşağısındaki suyun ve dip çökeltisinin kimyasını değiştirebildiğini; artan besin maddesinin biyolojik oksijen ihtiyacını ve bulanıklığı artırıp çözünmüş oksijeni düşürdüğünü belirtir.
Yemden büyüme tahmin eden her hesap (ağırlık artışı = yem ÷ FCR), yenmeyen yemi de büyümeye dönüşmüş sayar. Bu yüzden hesaplanan gramajı düzenli tartımla doğrulayın; FAO'nun alabalık bilgi sayfası ayda iki kez yapılan adet ve boy örneklemesini büyüme, yem dönüşümü ve maliyet hesabının temeli sayar.
Yemleme kaydı nasıl tutulmalı?
FAO rehberi her çiftliğe bir yemleme defteri önerir: her gün, her yem türünün verilen miktarı ayrı satıra yazılır. Ayrı bir depo defteri de malzeme kullanımını izler; kullanılan yemin hangi tank ya da kafese gittiği not edilirse birim bazında özet çıkarmak kolaylaşır.
Akuantis Çiftlik'te mühendis kafes başına günün yemini kilogram olarak Günlük Giriş'e yazar. Depo modülü yem girişlerini ve çıkışlarını tutar; kalan stok, çıkışlar düşülerek kendiliğinden hesaplanır.
