Tepeden çekilen bir görüntü, bir balık çiftliğinin kafes düzenini, tesisin büyüklüğünü ve çevresini tek karede gösterir. Bu yüzden drone çekimi web sitelerinde, fuar ekranlarında ve sosyal medyada sık kullanılır. Ancak drone ile yapılan her ticari çekim, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün (SHGM) kurallarına tabidir ve bu kurallar 2026'da baştan yazıldı. Bu yazı, yeni talimatın balık çiftliği çekimini ilgilendiren hükümlerini madde numaralarıyla özetler.
2026'da drone kurallarında ne değişti?
SHGM, Temmuz 2026'da yeni İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatını (SHT-İHA) yayımladı. Talimat yayımlandığı tarihte yürürlüğe girdi (madde 31) ve 22 Şubat 2016 tarihli eski talimatı yürürlükten kaldırdı (madde 30). SHGM'nin duyurusuna göre en önemli değişiklik, uçuş yetkisinin aracın ağırlığından ayrılıp pilotun lisans seviyesine bağlanmasıdır.
- Lisans esaslı yetki: Ne tür uçuş yapılabileceğini P0, P1 ve P2 lisans seviyeleri belirler; aracın sınıfı tek başına belirleyici değildir (madde 6 ve 8/4).
- Yeşil bölgelerde izin yok: Yeşil bölgelerde belirlenen irtifa ve şartlar altında ayrıca operasyonel izin aranmaz (madde 12).
- Uçuş başına risk analizi kalktı: Risk, pilot lisansı seviyesine gömülüdür (madde 9/1).
- Teknik şartlar: Kayda tabi araçlarda coğrafi sınırlama, uzaktan tanımlama ve yazılım sertifikasyonu zorunludur (madde 23).
- Geçiş süresi: Mevcut araçlar ve belgeler için uyum süresi 31 Temmuz 2027'de biter (madde 27, 28, 29 ve geçici madde 1).
Ticari drone çekimi için hangi lisans gerekir?
Talimata göre görerek (görüş hattında) yürütülen amatör uçuşlar en az P0, görerek yürütülen ticari uçuşlar en az P1 lisansı ister; görüş hattı dışı uçuşlar, kalabalık üstü uçuşlar ve taşımacılık P2 kapsamındadır (madde 6/2). Bir firmanın tanıtımı için yapılan çekim ticari uçuştur.
| Lisans | Amaç | Uçuş sınırı | Asgari yaş |
|---|---|---|---|
| P0 (amatör) | Ticari olmayan uçuşlar | Görüş hattında, gündüz; en çok 120 m yükseklik ve 3.000 m mesafe | 10 |
| P1 (ticari) | Ticari uçuşlar | Görüş hattında; en çok 120 m yükseklik ve 3.000 m mesafe; uygun donanımla gece | 18 |
| P2 (ileri) | P0 ve P1 kapsamı ile görüş hattı dışı, otonom, kalabalık üstü ve taşıma uçuşları | Koridor ya da tahsisli hacimle tanımlanır; 120 m üzeri koordinasyonla | 18 |
Drone ve kullanıcı kaydı zorunlu mu?
Evet. Basit İHA dışındaki bütün kullanıcıların SHGM kayıt sistemine (İHATTYS) kaydı zorunludur (madde 11/1). Talimat araçları kalkış kütlesine göre dört sınıfa ayırır (madde 8):
| Sınıf | Azami kalkış kütlesi |
|---|---|
| M0 | 500 g (dâhil) ile 4 kg arası |
| M1 | 4 kg (dâhil) ile 25 kg arası |
| M2 | 25 kg (dâhil) ile 150 kg arası |
| M3 | 150 kg ve üzeri |
Basit İHA, tasarımı gereği yatayda 10 metre yarıçaplı ve dikeyde 20 metre yüksekliğindeki uçuş zarfının dışına çıkamayan oyuncak niteliğindeki araçtır; lisans ve kayıttan muaftır (madde 4 ve 8/2). Yani çekimde kullanılan küçük kameralı drone'lar, 500 gramın altında olsalar bile genellikle bu muafiyete girmez. Kayda tabi araçlarda uzaktan tanımlama (madde 23/7) ve SHGM yazılım sertifikası (madde 23/4) da aranır.
Uçuş izni nasıl alınır? Yeşil, turuncu ve kırmızı bölgeler
Türk hava sahası, İHATTYS haritasında yayımlanan bölgelerden oluşur (madde 12). P0 ve P1 pilotları her uçuştan önce bu haritada güncel bölge bilgisini kontrol etmek zorundadır (madde 22/2).
| Bölge | Tanım | P1 için şart |
|---|---|---|
| Yeşil | Belirlenen irtifa ve şartlar altında operasyonel izne gerek duyulmayan sahalar | Sistem üzerinden ayrı izin gerekmez |
| Turuncu | Bir başka başvuru sahibine izin ya da hacim tahsisi verilmiş sahalar | Çoklu uçuşa uygunluk varsa izinle |
| Kırmızı | Yetkili kurumlarca operasyonlara kapatılmış sahalar | Sahayı kapatan kurumun uygunluğu, SHGM izni ve NOTAM ile |
| Diğer sahalar | Yeşil, turuncu ve kırmızı dışında kalan her yer (kısıtlanmış bölge sayılır) | Mülki idare amirinin uygunluğu alınarak SHGM izniyle |
Pratikte bunun anlamı şudur: Çiftliğin konumu yeşil bölgedeyse ve uçuş P1 sınırları içinde kalacaksa ayrıca izin beklemeniz gerekmez. Kıyıdaki ya da baraj gölündeki tesisler çoğu zaman yeşil bölge dışında kalır; bu durumda başvuru valilik ya da kaymakamlığın uygunluğuyla değerlendirildiği için çekim tarihini buna göre planlayın. SHGM'nin uçuş izni sıkça sorulan sorular sayfasında geçiş dönemi için başvurunun yeşil bölgede en az 1, sarı bölgede en az 5, kırmızı bölgede en az 10 iş günü önce yapılması isteniyor.
Balık çiftliğinde çekimden önce kontrol listesi
- Konum ve bölge: Kafeslerin ve kalkış noktasının koordinatlarını belirleyin, İHATTYS haritasında bölge durumuna bakın.
- Lisans: Pilotun P1 operasyonel lisansı ve SHGM kaydı geçerli olsun.
- Araç: Drone kayıtlı, uzaktan tanımlaması açık ve yazılımı güncel olsun.
- Sigorta: SHGM'nin sıkça sorulan sorular sayfası ticari uçuşlarda üçüncü şahıs mali mesuliyet sigortası istiyor; 0–25 kg arası araçlar için asgari limit 500.000 TL.
- Su üstünde güvenlik: Talimat, bağlantı koparsa aracın meskûn mahal üzerinden geçmeden önceden belirlenmiş bir kurtarma alanına dönebilmesini istiyor (madde 18/1). Kafes sahasında bu noktayı kıyıda ya da iskelede belirleyin.
- İşletmeyle plan: Yemleme, ağ değişimi ve hasat saatlerini birlikte belirleyin; bu işler çoğu zaman filmin en iyi sahneleridir.
- Çalışanlar: Görüntüde tanınabilir kişiler olacaksa kişisel verilerin korunması mevzuatı gereği bilgilendirmeyi çekimden önce yapın.
Kurallara uyulmazsa ne olur?
Talimata aykırı uçuşlarda 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu'nun ceza hükümleri ve SHGM İdari Para Cezaları Yönetmeliği uygulanır (madde 25/1). Kurallara uymayan pilotun lisansı kusurun derecesine göre bir aydan iki yıla kadar askıya alınabilir; üç yıl içinde tekrarlanırsa iptal edilir (madde 25/3). 31 Temmuz 2027'den sonra kayıtsız işletilen araçların kullanıcıları için de aynı hükümler uygulanır (madde 25/7).
Akuantis, balık çiftlikleri için drone çekimi ve tanıtım filmi hazırlar; çekim tarihini ve izin sürecini işletmeyle birlikte planlar. Çekilen görüntülerin web sitesinde nasıl kullanılacağını su ürünleri firmaları için web sitesi yazısında anlattık. Aynı çekimden sosyal medya için dikey videolar da çıkar; görüntüler web sitesi ve reklam çalışmalarında kullanılabilir.
